CFA Foundation

Appearance

Cụm Digital Assets — tài sản số trong rổ tài sản thay thế ​

Trong toàn bộ mảng tài sản thay thế, mọi loại từ trước tới giờ đều có một "vật neo" phía sau: bất động sản có tòa nhà, hàng hóa có thùng dầu, quỹ vốn tư nhân có doanh nghiệp thật sinh dòng tiền. Tài sản số phá vỡ thói quen đó — một đồng Bitcoin không đứng trên căn nhà nào, không trả lãi, không trả cổ tức.

Vậy một thứ không có dòng tiền nền, không ai bảo chứng, lại được ghi nhận trên một cuốn sổ không do ngân hàng nào giữ — nó lấy giá trị từ đâu, mua bán bằng cách nào, và đứng ở đâu trong một danh mục đầu tư?

Cụm này dựng bốn lớp xếp chồng để trả lời:

  • Cỗ máy bên dưới — công nghệ sổ cái phân tán, blockchain, cơ chế đồng thuận và các loại tài sản số (file 01).
  • Tài sản này khác gì — đặc điểm đầu tư của tài sản số, đối chiếu với tài sản truyền thống (file 02).
  • Mua bằng cách nào — hình thức và phương tiện đầu tư, trực tiếp lẫn gián tiếp (file 03).
  • Bỏ vào danh mục thì sao — nguồn rủi ro, lợi nhuận và lợi ích đa dạng hóa (file 04).

Đây là cụm mô tả là chính, gần như không có công thức: nhiệm vụ của nó là dựng đúng từ vựng và cơ chế để phân biệt được các loại tài sản số với nhau và với phần còn lại của danh mục.

  • Nguồn: Schweser 2024 L1, Reading 82 (Introduction to Digital Assets), Module 82.1-82.2.
  • Vòng: đây là vòng 1 — phần văn bản để hiểu + sơ đồ phân loại. Test sâu là vòng 2, làm sau.

Đồ thị phân loại tài sản số ​

Đọc đồ thị:

  • Đề bài — xếp mọi tài sản số vào một cây phân loại để khi gặp một cái tên (Tether, Dogecoin, một bức tranh NFT) biết ngay nó thuộc nhánh nào.
  • Màu — xanh đậm = lớp gốc (toàn bộ tài sản số); xanh nhạt = hai nhánh lớn (đóng vai tiền tệ vs token không phải tiền tệ); xanh lá = các loại cụ thể trong từng nhánh.
  • Cách đọc — chẻ đôi trước theo công dụng: nhánh trái là thứ dùng như đồng tiền (phương tiện trao đổi / lưu trữ giá trị), gồm tiền mã hóa do tư nhân phát hành, stablecoin neo vào một tài sản, và CBDC do ngân hàng trung ương phát hành; nhánh phải là token phi đồng tiền đại diện cho một quyền/vật cụ thể (NFT cho vật độc nhất, security token cho quyền sở hữu chứng khoán, utility token cho dịch vụ mạng lưới).

Glossary nhãn chart (English → tiếng Việt giải nghĩa):

  • cryptocurrency — tiền mã hóa tư nhân phát hành, không ngân hàng trung ương nào bảo chứng (ví dụ Bitcoin, Ether).
  • stablecoin — đồng số neo giá vào một tài sản khác (thường là đô-la Mỹ) để giữ giá ổn định.
  • CBDC — central bank digital currency, bản số của tờ tiền/đồng xu do ngân hàng trung ương phát hành.
  • token phi đồng tiền — token không đóng vai tiền tệ, đại diện cho một vật/quyền cụ thể (NFT, security token, utility token).

Ký hiệu gom toàn cụm ​

Format VIẾT TẮT / English — tiếng Việt (nghĩa). Mỗi file con lặp lại phần nó dùng.

  • DLT — distributed ledger technology — công nghệ sổ cái phân tán: cơ sở dữ liệu giao dịch được chia sẻ giống hệt nhau cho mọi bên tham gia.
  • blockchain — chuỗi khối: một dạng sổ cái số ghi thông tin tuần tự theo từng khối nối với nhau bằng liên kết mã hóa.
  • hash — mã băm: chuỗi mã hóa làm liên kết bảo mật trỏ tới khối trước, khiến chuỗi không thể sửa ngược.
  • consensus mechanism — cơ chế đồng thuận: quy trình các bên thống nhất trạng thái chung của sổ cái (xác thực giao dịch + cập nhật sổ).
  • PoW — proof of work — bằng chứng công việc: thợ đào dùng máy giải bài toán mã hóa để xác thực giao dịch.
  • PoS — proof of stake — bằng chứng cổ phần: bên xác thực đặt cọc tài sản (staking) để bảo chứng tính hợp lệ của khối.
  • miner / validator — thợ đào (trong PoW) / bên xác thực (trong PoS).
  • smart contract — hợp đồng thông minh: chương trình tự thực thi khi điều kiện định trước được thỏa.
  • permissionless / permissioned — mạng mở (ai cũng giao dịch và thấy mọi giao dịch) / mạng có cấp quyền (một số hoạt động bị giới hạn theo vai trò).
  • cryptocurrency — tiền mã hóa: đồng số do tư nhân phát hành, không ngân hàng trung ương bảo chứng.
  • altcoin — tiền mã hóa thay thế, dựng trên công nghệ kiểu Bitcoin (ví dụ Ether trên mạng Ethereum).
  • stablecoin — đồng số neo giá vào tài sản khác để giữ giá ổn định (ví dụ Tether neo đô-la).
  • meme coin — đồng mã hóa ra đời để giải trí, giá phụ thuộc sự lan truyền trên mạng xã hội (ví dụ Dogecoin).
  • CBDC — central bank digital currency — tiền số do ngân hàng trung ương phát hành.
  • tokenization — token hóa: dùng sổ cái phân tán để theo dõi số hóa lịch sử sở hữu một tài sản.
  • NFT — nonfungible token — token không thể thay thế: gắn một tài sản số với giấy chứng thực, mỗi NFT là một vật độc nhất.
  • security token — token chứng khoán: theo dõi số hóa quyền sở hữu chứng khoán giao dịch công khai.
  • ICO — initial coin offering — đợt phát hành token gọi vốn, chưa được quản lý, là một dạng security token và đối trọng với IPO.
  • utility token — token tiện ích: trả cho dịch vụ và phí của mạng lưới, không trả cổ tức.
  • governance token — token quản trị: đóng vai phiếu biểu quyết về cách vận hành mạng lưới.
  • asset-backed token — token bảo chứng tài sản: đại diện số hóa quyền sở hữu một tài sản thật (vàng, dầu, bất động sản).
  • dApp — decentralized application — ứng dụng phi tập trung chạy ghi giao dịch lên blockchain, không cần hệ thống trung tâm.
  • DeFi — decentralized finance — tài chính phi tập trung: chợ các dApp cung cấp sản phẩm/dịch vụ tài chính nguồn mở.
  • coin trust — quỹ tín thác coin: quỹ nắm lượng lớn tiền mã hóa, phát hành chứng chỉ giao dịch ngoài sàn (OTC).
  • wallet / passkey — ví số / khóa truy cập: ví chứa khóa mã hóa để truy cập và giao dịch tài sản; mất khóa là mất tài sản.
  • whale — cá voi: bên nắm lượng lớn một đồng mã hóa nhỏ, đủ để thao túng giá.
  • contango / backwardation — đường cong tương lai dốc lên (giá tương lai cao hơn giao ngay) / dốc xuống (giá tương lai thấp hơn giao ngay); dùng khi bàn hợp đồng tương lai tiền mã hóa.

Mục lục ​

  • 🔗 01 — Distributed ledger technology (LOS 82.a) — sổ cái phân tán, blockchain, đồng thuận PoW vs PoS, hợp đồng thông minh, token hóa, mạng mở vs mạng cấp quyền, các loại tài sản số.
  • 🪙 02 — Đặc điểm tài sản số (LOS 82.b) — bốn khác biệt đầu tư so với tài sản truyền thống: giá trị nền, cách xác thực, phương tiện trao đổi, khung pháp lý.
  • 🏦 03 — Hình thức và phương tiện đầu tư (LOS 82.c) — đầu tư trực tiếp qua ví/sàn, gián tiếp qua quỹ tín thác/tương lai/ETP/cổ phiếu/quỹ phòng hộ, token bảo chứng tài sản và DeFi.
  • 📊 04 — Rủi ro và đa dạng hóa (LOS 82.d) — nguồn lợi nhuận (tăng giá nhờ khan hiếm), rủi ro, tương quan thấp và lợi ích đa dạng hóa.

Bài tập (mầm test vòng 2): bai-tap.md.

Liên hệ bức tranh gốc ​

  • Cụm này = lớp mô tả nền của một lớp tài sản mới, không có alpha sẵn, nhưng đặt đúng từ vựng để xếp tài sản số cạnh các tài sản thay thế khác (quỹ phòng hộ, hàng hóa, bất động sản) trong cùng một danh mục.
  • Vai trò với anh (nền crypto/DeFi):
    • Phân loại theo công dụng (tiền tệ vs token phi đồng tiền) là cái khung Schweser dùng để ra đề — nắm đúng nhánh thì loại nhanh đáp án bẫy (ví dụ ICO là security token chứ không phải utility token).
    • Phân biệt trực tiếp vs gián tiếp (file 03) khớp với câu hỏi thực tế của một danh mục không muốn tự giữ khóa ví: dùng coin trust, ETP, hay cổ phiếu liên quan.
  • Kết nối: lập luận "tương quan thấp -> lợi ích đa dạng hóa, nhưng tương quan tăng khi thị trường căng" (file 04) là cùng một logic anh đã gặp ở mọi lớp tài sản thay thế khác trong mảng này.