CFA Foundation

Appearance

Cụm Analyzing Income Statements — phân tích báo cáo kết quả kinh doanh ​

Báo cáo kết quả kinh doanh (income statement) trông như một phép trừ đơn giản: doanh thu trừ chi phí ra lợi nhuận.

Nhưng cùng một dòng tiền vào ra, hãng được phép ghi nhận sớm hay muộn, ghi gọn một năm hay rải nhiều năm — và chính những lựa chọn đó làm hai hãng giống hệt nhau in ra hai con lợi nhuận khác nhau. Reading này bóc bốn chỗ hãng có quyền lựa chọn, rồi dạy cách quy con số về dạng so sánh được.

Cụm này dựng năm mảnh, mỗi mảnh một câu hỏi:

  • Ghi doanh thu khi nào? — nguyên tắc ghi nhận doanh thu (revenue recognition) và năm bước.
  • Ghi chi phí khi nào, ghi gọn hay rải? — nguyên tắc ghi nhận chi phí và vốn hóa.
  • Khoản nào không lặp lại thì tách ra đâu? — các khoản bất thường và thay đổi chính sách kế toán.
  • Lợi nhuận chia cho mỗi cổ phiếu là bao nhiêu, kể cả khi có thứ làm loãng nó? — EPS cơ bản và pha loãng.
  • Đọc một báo cáo lạ thì quy về dạng so sánh được bằng cách nào? — báo cáo common-size và các tỷ số.

Đây là lớp nền của phân tích báo cáo tài chính: income statement là báo cáo đầu tiên nhà phân tích đọc để biết hãng lãi bao nhiêu và lãi đó có bền không — đầu vào trực tiếp cho định giá cổ phiếu ở các cụm sau.

  • Nguồn: Schweser 2025 L1 Book 2, Reading 28 (Analyzing Income Statements).
  • Vòng: vòng 1 — văn bản để hiểu. Code + test đối chiếu đáp án + lab là vòng 2.

Đồ thị khái niệm tổng quan ​

Đọc đồ thị:

  • Màu — node đỏ = hai đầu vào dựng nên lợi nhuận (doanh thu, chi phí); xanh nhạt = lợi nhuận ròng và việc tách khoản bất thường ra khỏi nó; xanh lá = hai cách dùng con lợi nhuận đó (chia ra mỗi cổ phiếu, hoặc quy về tỷ lệ để so sánh).
  • Mạch — doanh thu và chi phí gặp nhau tạo lợi nhuận ròng; khoản bất thường được tách riêng để con lợi nhuận từ hoạt động tiếp tục sạch hơn; từ lợi nhuận đó suy ra EPS và các tỷ số phân tích.

Nhãn trên chart (tên khái niệm — English — nghĩa; viết tắt ký hiệu xem Glossary bên dưới):

  • Ghi nhận doanh thu — revenue recognition: quy tắc ghi doanh thu vào kỳ nào.
  • Ghi nhận chi phí và vốn hóa — expense recognition and capitalization: ghi chi phí ngay hay rải qua nhiều kỳ.
  • Lợi nhuận ròng từ hoạt động tiếp tục — net income from continuing operations: lãi sau thuế của phần kinh doanh còn duy trì.
  • Khoản bất thường tách riêng — non-recurring items: khoản không lặp lại, tách ra để dự báo cho đúng.
  • Lợi nhuận trên mỗi cổ phiếu — earnings per share (EPS): lãi chia cho một cổ phiếu thường.
  • Common-size và tỷ số — common-size and ratios: quy mọi dòng về phần trăm doanh thu để so sánh.

Bảng so sánh năm mảnh ​

MảnhCâu hỏi lõiOutput
Doanh thuGhi vào kỳ nàoDoanh thu kỳ
Chi phíGhi ngay hay rảiChi phí kỳ
Bất thườngTách ra đâuLợi nhuận sạch để dự báo
EPSLãi mỗi cổ phiếuBasic và diluted EPS
Phân tíchSo sánh ra saoCommon-size và margin

Glossary ký hiệu và viết tắt toàn cụm ​

Gom mọi ký hiệu dùng trong các file con, format VIẾT TẮT — English — tiếng Việt (nghĩa). Mọi công thức ở file con đều rút ký hiệu từ đây.

Báo cáo và chỉ tiêu:

  • EPS — earnings per share — lợi nhuận trên mỗi cổ phiếu thường.
  • NI — net income — lợi nhuận ròng (lãi sau thuế).
  • COGS — cost of goods sold — giá vốn hàng bán: chi phí của hàng đã bán trong kỳ.
  • PP&E — property, plant and equipment — bất động sản, nhà xưởng và thiết bị.
  • R&D — research and development — chi phí nghiên cứu và phát triển.
  • CFO — cash flow from operations — dòng tiền từ hoạt động kinh doanh.
  • CFI — cash flow from investing — dòng tiền từ hoạt động đầu tư.
  • EBIT — earnings before interest and taxes — lợi nhuận trước lãi vay và thuế.
  • ROE — return on equity — lợi nhuận trên vốn chủ sở hữu.
  • ROA — return on assets — lợi nhuận trên tổng tài sản.

EPS — tử số và mẫu số:

  • WACSO — weighted average common shares outstanding — số cổ phiếu thường lưu hành bình quân gia quyền theo thời gian.
  • pref. div — preferred dividends — cổ tức cổ phiếu ưu đãi (trừ khỏi lãi để ra phần dành cho cổ đông thường).
  • t — tax rate — thuế suất (dùng để quy lãi vay trái phiếu về sau thuế).

EPS — chứng khoán pha loãng:

  • TSM — treasury stock method — phương pháp cổ phiếu quỹ: cách tính số cổ phiếu thêm khi quyền chọn hoặc chứng quyền được thực hiện.
  • AMP — average market price — giá thị trường bình quân trong năm của cổ phiếu.
  • EP — exercise price — giá thực hiện của quyền chọn hoặc chứng quyền.
  • N — number of shares — số cổ phiếu mà quyền chọn hoặc chứng quyền có thể chuyển thành.

Mục lục ​

Node ghép ra chiến lược ​

  • Lựa chọn ghi nhận → lợi nhuận khác nhau → so sánh phải hiệu chỉnh — hai hãng giống nhau nhưng một bên vốn hóa, một bên ghi chi phí ngay sẽ in ra lợi nhuận và ROE lệch nhau; muốn so chéo phải quy về cùng cách xử lý.
  • Khoản bất thường → tách khỏi lãi cốt lõi → dự báo sạch hơn — lãi từ hoạt động tiếp tục mới là thứ lặp lại để chiếu vào tương lai; đây là tiền đề cho mọi mô hình định giá chiết khấu thu nhập.
  • EPS pha loãng → mẫu số xấu nhất hợp lý — diluted EPS cho con lãi mỗi cổ phiếu trong kịch bản mọi chứng khoán có thể loãng đều chuyển thành cổ phiếu; là chốt thận trọng khi định giá theo P/E.
  • Common-size → so chéo ngành — quy mọi dòng về phần trăm doanh thu xóa hiệu ứng quy mô, để so một hãng nhỏ với một hãng lớn về cấu trúc lợi nhuận.

Liên hệ bức tranh gốc ​

  • Cụm này = lớp nền của phân tích báo cáo tài chính trước khi bước vào định giá doanh nghiệp:
    • Ghi nhận doanh thu và chi phí trả lời "con lợi nhuận in ra có phản ánh thực chất không".
    • Khoản bất thường trả lời "phần nào của lợi nhuận sẽ còn lặp lại".
    • EPS và common-size trả lời "lãi đó quy ra mỗi cổ phiếu và so với hãng khác thì thế nào".
  • Vai trò với anh: phần này một nửa là khái niệm kế toán, một nửa là số học EPS. Điểm cần neo chắc:
    • Vì sao vốn hóa làm lãi năm đầu cao hơn ghi chi phí ngay, rồi đảo ngược các năm sau.
    • Vì sao khoản bất thường phải tách khỏi lãi cốt lõi khi dự báo.
    • Cách tính diluted EPS từng bước và khi nào một chứng khoán là chống pha loãng (antidilutive) thì bỏ ra.
  • Kết nối: cụm định giá cổ phiếu về sau gọi lại trực tiếp EPS (cho P/E) và lợi nhuận từ hoạt động tiếp tục (cho dự báo dòng tiền); cụm phân tích chất lượng lợi nhuận gọi lại các lựa chọn ghi nhận ở đây như dấu hiệu hãng tô vẽ con số.