WACC — chi phí vốn bình quân gia quyền 💰

Một doanh nghiệp lấy tiền từ hai túi: vay nợ và vốn của chủ sở hữu. Mỗi túi có cái giá riêng — chủ nợ đòi lãi suất, cổ đông đòi lợi nhuận kỳ vọng.

Vấn đề là khi muốn biết "đồng vốn của doanh nghiệp này đắt cỡ nào" để đem đi chiết khấu hay đặt ngưỡng cho dự án, ta cần MỘT con số duy nhất, không phải hai.

WACC là con số đó: trộn chi phí hai túi tiền lại theo đúng tỷ lệ mỗi túi chiếm bao nhiêu. File này dựng công thức trộn, giải thích vì sao chi phí nợ phải trừ thuế trước khi trộn, rồi tính một ví dụ từng bước.

Ký hiệu trong file

Format VIẾT TẮT — English — nghĩa. Bản gom toàn cụm xem concept.md.

WACC — weighted-average cost of capital — chi phí vốn bình quân gia quyền.
wd — weight of debt — trọng số nợ, tỷ lệ nợ trên tổng vốn.
we — weight of equity — trọng số vốn chủ, tỷ lệ vốn chủ trên tổng vốn.
rd — pretax cost of debt — chi phí nợ trước thuế, lãi suất phải trả cho khoản vay.
re — cost of equity — chi phí vốn chủ, lợi nhuận kỳ vọng cổ đông đòi hỏi.
t — tax rate — thuế suất thuế thu nhập doanh nghiệp.
D — debt — giá trị nợ; E — equity — giá trị vốn chủ; V — value — tổng vốn, bằng D cộng E.

1. Bức tranh tổng — vì sao cần một con số trộn

1.1. Hai túi tiền, hai cái giá

Doanh nghiệp huy động vốn từ hai nguồn, mỗi nguồn một mức chi phí khác nhau:

Nợ (debt) — tiền vay. Chủ nợ được trả trước cổ đông nếu doanh nghiệp gặp khó, nên rủi ro của họ thấp → họ đòi lãi suất thấp. Đây là chi phí nợ rd.
Vốn chủ (equity) — tiền của cổ đông. Cổ đông chỉ nhận phần còn lại sau khi chủ nợ đã lấy đủ, rủi ro cao nhất → họ đòi lợi nhuận kỳ vọng cao. Đây là chi phí vốn chủ re.

Quy luật cốt lõi: chi phí nợ luôn thấp hơn chi phí vốn chủ (rd nhỏ hơn re), vì nợ có quyền đòi tiền trước (priority of claims). Ai chịu rủi ro ít hơn thì đòi lãi ít hơn.

1.2. WACC là trung bình có trọng số

WACC không phải trung bình cộng đơn thuần của rd và re, mà là trung bình có trọng số — mỗi cái giá được nhân với tỷ lệ nguồn vốn đó chiếm trong tổng.

Trọng số nợ wd — nợ chiếm bao nhiêu phần trăm tổng vốn.
Trọng số vốn chủ we — vốn chủ chiếm bao nhiêu phần trăm.
Hai trọng số cộng lại bằng 1 (toàn bộ vốn).

Ví dụ trực giác: vay 30% với lãi rẻ, gọi vốn chủ 70% với chi phí đắt → con số trộn sẽ nghiêng về phía vốn chủ vì nó chiếm phần lớn.

2. Công thức WACC

WACC = [w_{d} \times r_{d} \times (1 - t)] + (w_{e} \times r_{e})

Biến (trái sang phải):
- WACC — weighted-average cost of capital — chi phí vốn bình quân gia quyền, con số kết quả cần tìm.
- wd — weight of debt — trọng số nợ, tỷ lệ nợ trên tổng vốn.
- rd — pretax cost of debt — chi phí nợ trước thuế, lãi suất vay.
- t — tax rate — thuế suất; cụm $(1 - t)$ là phần lãi vay còn lại sau khi đã được trừ thuế.
- we — weight of equity — trọng số vốn chủ, tỷ lệ vốn chủ trên tổng vốn.
- re — cost of equity — chi phí vốn chủ.

Công thức này nói gì: lấy chi phí của mỗi nguồn vốn nhân với tỷ lệ nguồn đó chiếm, rồi cộng lại. Riêng phần nợ phải nhân thêm $(1 - t)$ để hạ chi phí nợ về mức sau thuế — đây là điểm dễ quên nhất (xem mục 3). Phần vốn chủ không nhân $(1 - t)$ vì cổ tức trả cho cổ đông không được trừ thuế.

🔍 Cách nhận diện: đề cho tỷ lệ nợ-vốn chủ, lãi suất vay, chi phí vốn chủ, thuế suất → ráp thẳng vào công thức. Nếu đề chỉ cho tỷ lệ nợ, suy ra tỷ lệ vốn chủ bằng cách lấy 1 trừ đi (vì hai trọng số cộng bằng 1).

3. Lá chắn thuế — vì sao chi phí nợ phải trừ thuế

3.1. Chi phí nợ sau thuế

chi phí nợ sau thuế = r_{d} \times (1 - t)

Biến:
- rd — pretax cost of debt — lãi suất vay danh nghĩa doanh nghiệp ký với chủ nợ.
- t — tax rate — thuế suất thuế thu nhập doanh nghiệp.

Công thức này nói gì: lãi vay là chi phí được trừ trước khi tính thuế (tax deductible), nên mỗi đồng lãi trả ra lại giúp doanh nghiệp giảm số thuế phải nộp. Phần thực sự "mất đi" của một đồng lãi chỉ còn $(1 - t)$ đồng.

⚙️ Cơ chế lá chắn thuế (tax shield): trả lãi 100 đồng, thuế suất 30% → doanh nghiệp được giảm thuế 30 đồng, nên gánh nặng thật chỉ là 70 đồng. Chính phủ gánh hộ 30 đồng. Vì thế chi phí nợ thực tế trong WACC chỉ bằng lãi suất nhân với phần còn lại sau thuế.
⚠️ Bẫy hay vấp: quên nhân $(1 - t)$ cho phần nợ là lỗi tính WACC phổ biến nhất. Lãi suất vay đề cho thường là số trước thuế (pretax); phải tự hạ về sau thuế. Ngược lại, KHÔNG nhân $(1 - t)$ cho phần vốn chủ — cổ tức không được trừ thuế nên không có lá chắn.
💡 Ý nghĩa đầu tư: lá chắn thuế là lý do nợ "rẻ" thêm một bậc nữa so với vốn chủ. Đây cũng là hạt nhân của lý thuyết Modigliani-Miller có thuế ở 03_modigliani-miller.md: nợ tạo giá trị nhờ tiết kiệm thuế.

4. Tính WACC từng bước — ví dụ ABC

Đề (Schweser answer key): doanh nghiệp ABC có cấu trúc vốn 50% nợ và 50% vốn chủ. Chi phí nợ 8%, chi phí vốn chủ 11%, thuế suất 30%. Tính WACC.

Bước 1 — xác định trọng số:
- $w_{d} = 0.50$ (nợ chiếm một nửa).
- $w_{e} = 0.50$ (vốn chủ chiếm nửa còn lại).
Bước 2 — hạ chi phí nợ về sau thuế:
- $r_{d} \times (1 - t) = 0.08 \times (1 - 0.30) = 0.08 \times 0.70 = 0.056$ .
- Nghĩa là sau lá chắn thuế, mỗi đồng nợ thực ra chỉ tốn 5.6% chứ không phải 8%.
Bước 3 — phần đóng góp của nợ vào WACC:
- $w_{d} \times r_{d} \times (1 - t) = 0.50 \times 0.056 = 0.028$ .
Bước 4 — phần đóng góp của vốn chủ:
- $w_{e} \times r_{e} = 0.50 \times 0.11 = 0.055$ .
Bước 5 — cộng hai phần:
- $WACC = 0.028 + 0.055 = 0.083$ , tức 8.3%.

Tự kiểm số học: $0.50 \times 0.08 \times 0.70 = 0.028$ ; $0.50 \times 0.11 = 0.055$ ; tổng $0.028 + 0.055 = 0.083 = 8.3 %$ . Khớp đáp án Schweser.

💡 Đọc kết quả: WACC 8.3% nghĩa là trung bình mỗi đồng vốn ABC dùng tốn 8.3% một năm. Bất kỳ dự án nào ABC làm phải sinh lời vượt 8.3% mới tạo thêm giá trị; dưới ngưỡng đó là đốt vốn.

5. Trọng số lấy từ đâu — sổ sách hay thị trường

Trọng số wd và we trong công thức không phải lúc nào cũng rõ ràng; có hai cách lấy:

Trọng số theo giá trị thị trường (market value weights) — lấy giá trị nợ và vốn chủ theo giá thị trường hiện tại.
- 🔍 Cách nhận diện: phù hợp khi ước lượng chi phí vốn cơ hội hiện tại, vì giá thị trường phản ánh điều kiện thực tế lúc này.
Trọng số mục tiêu theo sổ sách (target weights, book value) — nhà phân tích thường ước lượng tỷ lệ mục tiêu của doanh nghiệp dựa trên giá trị sổ sách.
- 🔍 Cách nhận diện: phù hợp khi muốn cấu trúc vốn dài hạn doanh nghiệp hướng tới, không bị nhiễu bởi dao động giá ngắn hạn.

Chi tiết về cấu trúc mục tiêu so với tối ưu nằm ở 04_cau-truc-toi-uu.md; ở đây chỉ cần biết WACC nhạy với việc chọn loại trọng số nào.

6. Liên hệ bức tranh gốc

WACC = một con số gói cả cấu trúc vốn — trộn chi phí nợ sau thuế với chi phí vốn chủ theo tỷ lệ mỗi nguồn. Lõi chỉ là trung bình có trọng số, điểm tinh tế duy nhất là lá chắn thuế ở phần nợ.
WACC = ngưỡng và là mẫu số chiết khấu — dự án phải vượt WACC mới đáng làm; định giá doanh nghiệp lấy WACC làm lãi suất chiết khấu. WACC thấp hơn → doanh nghiệp đáng giá hơn.
Cầu nối: vì WACC phụ thuộc tỷ lệ nợ-vốn chủ, câu hỏi tiếp theo là "tỷ lệ nào cho WACC thấp nhất" — dẫn thẳng sang lý thuyết Modigliani-Miller và cấu trúc tối ưu ở các file sau.

✅ Tự kiểm nhanh

Công thức WACC có mấy phần, phần nào nhân với (1 trừ thuế suất)? → Hai phần: phần nợ $w_{d} \times r_{d} \times (1 - t)$ có nhân, phần vốn chủ $w_{e} \times r_{e}$ không nhân. (mục 2)
Vì sao chi phí nợ trừ thuế còn vốn chủ thì không? → Lãi vay được trừ thuế (lá chắn thuế), cổ tức trả cổ đông không được trừ thuế. (mục 3)
ABC: 50% nợ, 50% vốn chủ, rd 8%, re 11%, thuế 30% — WACC bằng bao nhiêu? → $0.50 \times 0.08 \times 0.70 + 0.50 \times 0.11 = 0.028 + 0.055 = 8.3 %$ . (mục 4)
Đề chỉ cho tỷ lệ nợ 60%, tính trọng số vốn chủ thế nào? → $w_{e} = 1 - 0.60 = 0.40$ , tức 40%. (mục 2, bài 1.2)
WACC 8.3% nghĩa là gì cho quyết định dự án? → Dự án phải sinh lời vượt 8.3% một năm mới tạo thêm giá trị. (mục 4)

WACC — chi phí vốn bình quân gia quyền 💰 ​

Ký hiệu trong file ​

1. Bức tranh tổng — vì sao cần một con số trộn ​

1.1. Hai túi tiền, hai cái giá ​

1.2. WACC là trung bình có trọng số ​

2. Công thức WACC ​

3. Lá chắn thuế — vì sao chi phí nợ phải trừ thuế ​

3.1. Chi phí nợ sau thuế ​

4. Tính WACC từng bước — ví dụ ABC ​

5. Trọng số lấy từ đâu — sổ sách hay thị trường ​

6. Liên hệ bức tranh gốc ​

✅ Tự kiểm nhanh ​