CFA Foundation

Appearance

Industry definition and classification — định nghĩa và phân loại ngành 🗂️ ​

Trước khi nói "ngành dược lãi hơn ngành hàng không", phải trả lời được câu tưởng dễ: ngành dược gồm những công ty nào? Một hãng bán cả thuốc lẫn mỹ phẩm xếp vào đâu? Amazon là bán lẻ hay điện toán đám mây?

Nếu mỗi nhà phân tích tự gom một kiểu, không ai so sánh được số liệu với ai — nên cần một bộ luật chung để vẽ ranh giới ngành, dù bộ luật nào cũng có chỗ vênh.

File này dựng hai thứ:

  • Tại sao và làm gì — vì sao phân tích ngành quan trọng hơn ta tưởng, và năm bước của một bài phân tích ngành hoàn chỉnh.
  • Vẽ ranh giới thế nào — ba hệ phân loại ngành chuẩn, giới hạn của chúng, và các cách nhóm công ty khác ngoài sản phẩm.

Ký hiệu trong file ​

Format VIẾT TẮT — English — nghĩa. Bản gom toàn cụm xem concept.md.

  • GICS — Global Industry Classification Standard — chuẩn phân loại ngành toàn cầu của S&P Dow Jones Indices và MSCI.
  • ICB — Industry Classification Benchmark — chuẩn phân loại của FTSE Russell, cho công ty đại chúng.
  • TRBC — Refinitiv Business Classification — hệ phân loại của Refinitiv, gồm cả công ty tư, phi lợi nhuận, cơ quan nhà nước.
  • ESG — Environmental, Social, and Governance — yếu tố môi trường, xã hội, quản trị; chấm điểm chuẩn hóa.
  • sector — khu vực ngành — nhóm gồm nhiều ngành tương tự.
  • principal business activity — hoạt động kinh doanh chính — nguồn doanh thu hoặc lợi nhuận lớn nhất của công ty.
  • defensive / cyclical — phòng thủ / theo chu kỳ — công ty ít nhạy / rất nhạy với chu kỳ kinh tế.
  • cluster analysis — phân tích cụm — phương pháp thống kê gom các hãng có lợi suất lịch sử tương quan cao.
  • survivorship bias — lệch do sống sót — số liệu ngành chỉ giữ lại các hãng còn tồn tại, bỏ rơi hãng đã chết.

1. Bức tranh tổng — vì sao đi từ ngành xuống công ty ​

1.1. Lý do gốc: ngành đặt trần lợi nhuận cho công ty ​

Phân tích ngành và cạnh tranh là cách tiếp cận vĩ mô: soi cái gì quyết định quy mô, lợi nhuận và thị phần của cả một ngành, rồi mới xác định vị thế của một công ty trong ngành đó.

  • ⚙️ Cơ chế: mỗi ngành có một mức sinh lời nền dài hạn riêng, tùy cơ hội và rủi ro của ngành. Cạnh tranh kéo lợi nhuận của các công ty về sát mức nền đó theo thời gian. Một công ty có giữ được lợi nhuận kinh tế lâu dài hay không phần lớn do ngành quyết định.
  • 🔍 Cách nhận diện vai trò của ngành vs công ty:
    • Yếu tố ngành đóng vai trần: giới hạn lợi nhuận mà mọi công ty trong ngành chia nhau.
    • Yếu tố riêng công ty (mô hình kinh doanh, quy mô, chiến lược) giải thích vì sao công ty này hơn công ty kia trong cùng ngành.
    • Điểm tinh tế: khi một hãng tụt dưới mặt bằng ngành, thủ phạm thường là yếu tố riêng của hãng — chứ chỉ riêng yếu tố công ty thì tác động tới thành công lại có giới hạn, đừng coi nhẹ tầm vĩ mô.

1.2. Phân tích ngành dùng để làm gì ​

  • 💡 Cải thiện dự báo tài chính: soi các động lực của ngành và gom dữ liệu toàn ngành giúp dự phóng doanh thu, lợi nhuận của công ty sát hơn.
  • 💡 Tìm khoản đầu tư bị bỏ sót: nhìn cả ngành và các thành viên lộ ra cơ hội mà nếu chỉ nhìn một công ty đơn lẻ sẽ không thấy.
  • 💡 Điều chỉnh rủi ro danh mục: nhà đầu tư có thể muốn nhiều rủi ro theo ngành và ít rủi ro theo từng công ty riêng — đạt được bằng cách rải vốn nhỏ vào nhiều công ty trong cùng một ngành mục tiêu.

1.3. Năm bước của phân tích ngành và cạnh tranh ​

Cây năm bước đi từ ngoài (cả ngành) vào trong (một công ty):

  • Bước 1 — định nghĩa ngành (mục 3): có phần chủ quan — lấy gì làm tiêu chí (sản phẩm giống nhau? vùng địa lý?) và xử lý ra sao với hãng làm nhiều ngành. Hệ phân loại của bên thứ ba giúp việc này.
  • Bước 2 — khảo sát ngành (file 02): quy mô, tốc độ tăng trưởng, mức sinh lời, và xu hướng thị phần của các thành viên.
  • Bước 3 — phân tích cấu trúc (file 03): dùng Porter's Five Forces (năm lực Porter) xác định lực nào then chốt cho lợi nhuận ngành.
  • Bước 4 — xét lực bên ngoài (file 03): dùng PESTLE soi các tác động chính trị, kinh tế, xã hội, công nghệ, pháp lý, môi trường.
  • Bước 5 — phân tích chiến lược công ty (file 03): mỗi công ty hợp với ngành ra sao và có lợi thế cạnh tranh gì.

2. Vì sao cần hệ phân loại ngành chuẩn ​

  • ⚙️ Vấn đề gốc: định nghĩa ngành cho đúng rất khó. Ban đầu là các hệ do nhà nước lập, dựa theo khâu sản xuất (sản xuất / phân phối / bán lẻ) và ít được cập nhật cho công ty mới.
  • 🔍 Vì sao hệ nhà nước lỗi thời: khi thị trường toàn cầu hóa và công nghệ thay đổi, các hệ phân loại theo quốc gia dần lạc hậu. Vì vậy các hãng tư nhân dựng hệ phân loại ngành toàn cầu hữu dụng hơn cho nhà phân tích.
  • 💡 Phân loại theo ngành cho ta gì: soi xu hướng và định giá của các hãng; so sánh được các hãng ở các nước khác nhau.

3. Ba hệ phân loại thương mại — commercial classifications ​

3.1. Nguyên tắc gom: theo sản phẩm và dịch vụ ​

Cách gom phổ biến nhất là theo sản phẩm và dịch vụ công ty cung cấp: các hãng làm ô tô họp thành ngành ô tô. Một sector (khu vực ngành) là nhóm nhiều ngành tương tự — vd khu vực y tế gồm bệnh viện, bác sĩ, hãng dược. Hệ theo sản phẩm xếp hãng theo principal business activity (hoạt động kinh doanh chính = nguồn doanh thu hoặc lợi nhuận lớn nhất).

3.2. Ba hệ chuẩn và số tầng ​

Mỗi hệ có cấu trúc phân tầng bốn hoặc năm tầng, đi từ phân loại thô (sector) xuống mịn (subindustry / activity):

  • GICS — dựng bởi S&P Dow Jones Indices và MSCI; tầng: sector, industry groups, industries, subindustries.
  • ICB — dựng bởi FTSE Russell; tầng: industries, supersectors, sectors, subsectors.
  • TRBC — dựng bởi Refinitiv; tầng: economic sectors, business sectors, industry groups, industries, activities.
  • Phạm vi: GICS và ICB dùng cho công ty đại chúng; TRBC rộng hơn, gồm cả công ty tư, phi lợi nhuận, cơ quan nhà nước.

3.3. Mười một sector chung ở tầng trên cùng ​

Tên gọi ba hệ khác nhau, nhưng tầng trên cùng đều gồm 11 khu vực chung:

  • Năng lượng — Energy.
  • Tài chính — Financials.
  • Vật liệu cơ bản — Basic materials.
  • Công nghệ thông tin — Information technology.
  • Công nghiệp — Industrials.
  • Viễn thông — Telecommunications services.
  • Hàng tiêu dùng tùy ý — Consumer discretionary/cyclicals (mua khi rủng rỉnh, hoãn được).
  • Tiện ích — Utilities.
  • Hàng tiêu dùng thiết yếu — Consumer staples/noncyclicals (mua đều dù kinh tế thế nào).
  • Bất động sản — Real estate.
  • Y tế — Health care.

3.4. Quy trình xếp một hãng vào ngành ​

Đi từ rõ ràng tới phải dùng phán đoán:

  • Một dòng kinh doanh → xếp vào đúng dòng đó.
  • Nhiều dòng, có một dòng vượt 60% doanh thu → xếp vào dòng đó.
  • Không dòng nào đạt 60%, nhưng có dòng vượt 50% doanh thu, lợi nhuận hoặc tài sản → xếp vào dòng đó.
  • Không dòng nào đạt 50% → dùng phán đoán chọn dòng hợp nhất, hoặc xếp là conglomerate (tập đoàn đa ngành).

4. Giới hạn của hệ phân loại ​

  • ⚠️ Nhóm không phù hợp (inappropriate groupings): nhóm có thể quá rộng hoặc quá hẹp so với nhu cầu. Vd "phần mềm máy tính" trải từ phần mềm kế toán tới phần mềm quản lý dinh dưỡng — hai thứ không hề cạnh tranh nhau. Ngược lại, các hãng bán đủ thứ như Costco, Walmart có thể bị xếp vào ngành khác nhau dù nhà phân tích coi chúng là đối thủ.
  • ⚠️ Hãng bán nhiều sản phẩm (multiple products): một công ty nhiều mảng ở các ngành khác nhau vẫn chỉ được gán một nhóm. Vd Amazon bị xếp ngành "bán lẻ tiêu dùng tùy ý" dù phần lớn lợi nhuận đến từ dịch vụ công nghệ thông tin (điện toán đám mây) — gây sai khi đem so với các hãng bán lẻ thuần.
  • ⚠️ Địa lý (geography): dịch vụ như y tế, bảo hiểm khó cung cấp toàn cầu nên phải phân tích theo thị trường địa phương hoặc quốc gia. Ngược lại, công ty truyền thông xưa mang tính địa phương nay cạnh tranh toàn cầu qua internet.
  • ⚠️ Thay đổi nhóm theo thời gian (grouping changes): nhà cung cấp định kỳ cập nhật nhóm để theo kịp đổi thay tự nhiên của doanh nghiệp. Việc này phá vỡ tính liên tục của số liệu cấp ngành, có khi phải sửa lại dữ liệu lịch sử cho khớp hệ hiện hành. Qua thời gian dài, dữ liệu ngành dễ dính survivorship bias (lệch do chỉ giữ lại hãng còn sống — hãng phá sản bị rơi khỏi mẫu).

5. Các cách nhóm công ty khác — other ways to group ​

Ngoài sản phẩm, còn nhiều cách nhóm, hữu dụng để dựng chỉ số và phân tích quy gán hiệu quả đầu tư.

5.1. Theo địa lý ​

  • ⚙️ Cơ chế: nhóm theo quốc gia, rồi gán nhãn nền kinh tế phát triển (developed) / mới nổi (emerging) / cận biên (frontier).
  • 🔍 Cách nhận diện: quốc gia thường lấy theo nơi đặt trụ sở hoặc nơi niêm yết, dù phần lớn kinh doanh ở nơi khác. Vd Toyota là công ty Nhật nhưng phần lớn doanh thu đến từ Bắc Mỹ.

5.2. Theo độ nhạy chu kỳ kinh tế — business cycle sensitivity ​

Xếp công ty trên dải từ defensive (phòng thủ) tới cyclical (theo chu kỳ):

  • Defensive (phòng thủ): cầu tương đối ổn định qua chu kỳ kinh tế — đồ thiết yếu cho sinh hoạt hằng ngày. Ví dụ: y tế, tiện ích, viễn thông, hàng tiêu dùng thiết yếu.
  • Cyclical (theo chu kỳ): thu nhập phụ thuộc nặng vào giai đoạn chu kỳ, biến động lợi nhuận cao và thường đòn bẩy vận hành cao. Sản phẩm hay là vật liệu / thiết bị bán cho nhà sản xuất khác, hoặc hàng đắt tiền có thể hoãn mua tới khi kinh tế khá lên. Ví dụ: vật liệu cơ bản, hàng tiêu dùng tùy ý, năng lượng, dịch vụ tài chính, hàng công nghiệp bền, công nghệ.

5.3. Theo thước đo tài chính — financial measures ​

  • ⚙️ Cơ chế: nhóm theo quy mô (vốn hóa), hoặc theo tỷ số định giá, tỷ số sinh lời, tốc độ tăng trưởng doanh thu/lợi nhuận.
  • ⚠️ Bẫy: nhóm theo thước đo tài chính thay đổi thành phần nhiều hơn nhóm theo quốc gia hay sản phẩm — vì chỉ số tài chính của một công ty dễ đổi hơn quốc gia hay ngành của nó.
  • ⚙️ Biến thể thống kê — cluster analysis (phân tích cụm): gom các hãng có lợi suất lịch sử tương quan cao vào một nhóm; các nhóm thu được thì tương quan lợi suất thấp với nhau.

5.4. Theo ESG ​

  • ESG (Environmental, Social, and Governance): các yếu tố như mức đa dạng nhân sự hay dùng phương pháp sản xuất "xanh" có thể lượng hóa và báo cáo dưới dạng điểm ESG chuẩn hóa.

Liên hệ bức tranh gốc ​

  • Cụm gốc: file này là bước 1 (định nghĩa ngành) cộng phần khung của bước 2 — đặt nền vựng để các file sau gắn số (file 02) và soi cấu trúc cạnh tranh (file 03).
  • Với nền quant của anh: hệ phân loại GICS/ICB/TRBC chính là cái nhãn ngành mà mọi mô hình cross-sectional dùng để chuẩn hóa và neutralize theo ngành. Hiểu giới hạn (Amazon dán nhãn bán lẻ, thay-nhóm gây gãy chuỗi lịch sử, survivorship bias) là hiểu một nguồn nhiễu nhãn cần đề phòng khi gom rủi ro theo ngành.

✅ Tự kiểm nhanh ​

  • Năm bước của phân tích ngành và cạnh tranh, theo thứ tự? → Định nghĩa ngành; khảo sát quy mô/tăng trưởng/sinh lời/thị phần; cấu trúc bằng Five Forces; lực ngoài bằng PESTLE; chiến lược từng công ty. (mục 1.3)
  • Hệ phân loại thương mại như GICS xếp hãng theo tiêu chí nào? → Theo sản phẩm và dịch vụ (hoạt động kinh doanh chính), không theo độ nhạy chu kỳ hay phương pháp thống kê. (mục 3.1)
  • Một hãng có dòng kinh doanh chiếm 55% doanh thu xếp ra sao? → Không đạt ngưỡng 60% nhưng vượt 50% doanh thu/lợi nhuận/tài sản nên xếp vào dòng đó. (mục 3.4)
  • Vì sao nhóm theo thước đo tài chính kém ổn định hơn nhóm theo quốc gia? → Vì chỉ số tài chính của công ty dễ thay đổi hơn quốc gia hay ngành của nó. (mục 5.3)
  • Cyclical vs defensive phân biệt dựa trên điều gì? → Độ nhạy của thu nhập với chu kỳ kinh tế, không phải biến động giá cổ phiếu. (mục 5.2)